بلاد شام و اطراف آن ، به چند شاخه تقسيم شده است كه شايد مهمترين آنها ، نبطى ، تدمرى ، سريانى و عبرانى مربع « 1 » باشد . اكتشافات باستانى در جزيرة العرب ، به تمايز ميان دو نوع خط كه در ميان عرب پيش از اسلام استعمال مىشد ، منجرّ گرديده است : يكى ، خط عربى كه قرآن كريم با همان زبان نازل شده و به شمالى شهرت دارد و اين نام آن را از خط ديگر متمايز مىكند ، و دوم ، خط عربى قديم كه در جنوب جزيرهء عربى استفاده مىشده و در مصادر عربى ، به نام « مسند » شناخته شده است . « 2 » چيزى كه بر تعجب مىافزايد ، كثرت سنگ نوشته‌ها و نقوشى است كه به خط « مسند » يافت شده آن هم نه فقط در يمن و سرزمين جزيره ، بلكه حتى از بلاد عرب فراتر رفته و به مصر و جزاير يونان و اطراف عراق نيز رسيده است و بدين ترتيب از نظر علمى اثبات شده كه خط « مسند » پيش از اسلام ، در همهء شبه جزيرهء عربى شايع و رايج بود و احتمالا خط عمومى عرب ، پيش از حضرت مسيح عليه السّلام بوده است . بنابراين « مسند » قديمىترين خطى است كه در شبه جزيرهء عرب تاكنون شناخته شده است . « 3 » استعمال خط مسند ، تا قرن پنجم ميلادى « 4 » و شايد هم تا قرن ششم ميلادى « 5 » استمرار داشت ، يعنى اينكه اين خط پيش از آمدن اسلام از ميان رفته بود ، « 6 » البته تاريخ آغاز خط مسند چندان روشن نيست و بعضى معتقدند كه از خط فينيقى مشتق شده و يا فرعى از حروف سينايى است كه خط فينيقى هم از آن مشتق است . دربارهء قديمىترين تاريخى كه در آن با خط مسند نوشته مىشد نيز اختلاف وجود دارد ، بعضى آن را به سال 1500 يا 1300 پيش از ميلاد برمىگردانند در حالى كه بعضى ديگر ، تاريخ قديمىترين نوشته‌اى را

--> ( 1 ) طه باقر ، ص 51 به بعد ، حفنى ناصف ، ص 43 . ( 2 ) در علت اين نامگذارى اختلاف است : قلقشندى ( ج 3 ، ص 13 ) نقل مىكند كه : علت اين بود كه آن خط را ، به هود عليه السّلام اسناد مىدادند و بعضى از معاصران معتقدند كه : اين نامگذارى ، براى آن بوده كه بيشتر حروف اين خط ، به ستونهايى تكيه داده مىشد بنگريد به : اسرائيل و لفنسون ، ص 244 . ( 3 ) جواد على ، ج 1 ، ص 192 . ( 4 ) . 24 . Beeston , p ( 5 ) اللغات الساميه : تخطيط عام ( ترجمه شده به زبان عربى ) ، قاهره ، مكتبة دار النهضة العربية ، 1963 م ، ص 91 . ( 6 ) ابن خلكان ، ج 3 ، ص 30 .